32 χρόνια πέρασαν από εκείνο το πρωί που μάθαμε το θλιβερό μαντάτο ότι ο Νίκος Πουλαντζάς ήταν νεκρός. Από τότε μέχρι σήμερα ο κόσμος άλλαξε και αλλάξαν μαζί του οι καιροί. Ας δούμε, όμως, ορισμένες βασικές θέσεις που διατύπωσε ο Νίκος Πουλαντζάς και που έμειναν ζωντανές στο δημόσιο διάλογο και έτυχαν παραπέρα επεξεργασίας από όσους/ες ακολούθησαν τα δύσβατα μονοπάτια στις ?νδεις της πολιτικής και κοινωνικής θεωρίας.

O Νίκος Πουλαντζάς απορρίπτοντας την άποψη του απολύτως οικονομικού χαρακτήρα των τάξεων και τον μυθολογικό δυισμό τους, θεωρεί ότι οι ιδεολογικοί και πολιτικοί παράγοντες στη συγκυρία επηρεάζουν τη συγκρότηση και δράση των κοινωνικών τάξεων. Οι τάξεις δεν μπορούν να οριστούν ξέχωρα από την πάλη. Έτσι ο Πουλαντζάς απορρίπτει ουσιαστικά μια στενή δομική αντίληψη για τις τάξεις υπέρ μιας πιο ευρείας σχεσιακής δομικής αντίληψης. Οι τάξεις, μόνο κατ’ αρχήν, προσδιορίζονται δομικά, δηλαδή υπάρχουν αντικειμενικά και ανεξάρτητα από τη θέληση ή τη συνείδηση των ατόμων. Στον προσδιορισμό των τάξεων τον κύριο ρόλο τον παίζουν οι κοινωνικές σχέσεις παραγωγής και οι πολιτικές ιδεολογικές σχέσεις αποτελούν μέρος αυτών των σχεσιακών δομικών προσδιορισμών. Συνεπώς, τα κριτήρια είναι οικονομικά, πολιτικά και ιδεολογικά. Στα οικονομικά κριτήρια προτείνει το διαχωρισμό των βιομηχανικών χειρωνάκτων «παραγωγικών εργατών» και των «μη παραγωγικών εργατών» με το κριτήριο της παραγωγής υπεραξίας και όχι με το κριτήριο του αν είναι κανείς μισθωτός ή μη.[1] ?ρα, την εργατική τάξη την αποτελούν αυτοί που παράγουν άμεσα υπεραξία παράγοντας υλικά εμπορεύματα και όχι οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες, στο εμπόριο και στο κράτος. Οι τελευταίες ομάδες είναι που αποτελούν ένα μεγάλο τμήμα αυτού του κοινωνικού χώρου που ονομάζει «νέα μικροαστική τάξη». Είναι η τάξη των επαγγελματιών, των τεχνικών και των υπόλοιπων πνευματικά εργαζομένων, που είναι φορείς των κυρίαρχων ιδεολογικών σχέσεων. Οι ιδεολογικές και πολιτικές σχέσεις είναι οι κοινωνικές σχέσεις που διασφαλίζουν την αναπαραγωγή του κυρίαρχου τρόπου εκμετάλλευσης. Στο πολιτικό επίπεδο η διασφάλιση αυτή επιτυγχάνεται μέσω των σχέσεων εποπτείας και εξουσίας στο εσωτερικό των δημοσίων οργανισμών και των ιδιωτικών καπιταλιστικών επιχειρήσεων. Οι μισθωτοί διευθυντές-διαχειριστές και οι επόπτες βρίσκονται σε σχέση ανταγωνισμού με την εργατική τάξη ακόμα και αν εμπλέκονται στη διαδικασία της άμεσης παραγωγικής εργασίας. Στο ιδεολογικό επίπεδο η διάκριση «χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας» παίζει σημαντικότατο ρόλο στην υποταγή της εργατικής τάξης αποκλείοντάς την από τα «μυστικά» της γνώσης της παραγωγικής εργασίας στο σύνολό της. Αυξάνεται έτσι η εξάρτηση της εργατικής τάξης από το κεφάλαιο. Αυτοί οι μισθωτοί διευθυντές και επόπτες δεν είναι αντικείμενα εκμετάλλευσης με τη μορφή της κυρίαρχης καπιταλιστικής αλλά είναι συμμέτοχοι στην κυριαρχία πάνω στην εργατική τάξη είτε πολιτικά είτε ιδεολογικά. Μαζί με τους παραδοσιακούς μικροαστούς, όπως οι μικροκαταστηματάρχες και οι παλιοί τεχνίτες, αποτελούν μια ενιαία αλλά ετερογενή μικροαστική τάξη, που χαρακτηρίζεται από τα ιδεολογικά στοιχεία του ατομικιστικού ανταγωνισμού, του ρεφορμισμού και της πίστης σε ένα «ουδέτερο» κράτος, διαιτητή ανάμεσα στα αντιμαχόμενα ταξικά συμφέροντα.[2] Η θέση για την παραγωγική και μη παραγωγική εργασία αντιμετωπίστηκε αρκετά κριτικά από πολλούς.[3] Πρώτον, πολλές, αν όχι οι περισσότερες θέσεις στο πλαίσιο του κοινωνικού καταμερισμού εργασίας περιλαμβάνουν τόσο παραγωγικές όσο και μη παραγωγικές δραστηριότητες. Δεύτερον, δεν ξεκαθαρίζεται γιατί και πώς αυτή η διάκριση οδηγεί αναγκαστικά σε τόσο θεμελιακές διαφορές συμφερόντων και εμπειριών των εργαζομένων. Ο Καρλ Μαρξ είχε ήδη επισημάνει ότι από τους μη παραγωγικούς εργάτες η υπεραξία αποσπάται με την απλήρωτη εργασία τους που μειώνει το κόστος για τους καπιταλιστές.[4]

Ένα άλλο στοιχείο της συζήτησης που άνοιξε ο Πουλαντζάς στα πλαίσια του μαρξιστικού διαλόγου ήταν (τι άλλο;) το κράτος. Στις ΗΠΑ η συζήτηση διεξαγόταν με ζητούμενο αν το κράτος είναι εκπρόσωπος του λαού και αν λογοδοτεί σε αυτόν (φιλελεύθεροι και πλουραλιστές) ή αν είναι εργαλείο στην υπηρεσία της άρχουσας τάξης ή ελίτ (ριζοσπάστες, ελιτιστές), στο χώρο της Μαρξιστικής διανόησης, ιδιαίτερα της ευρωπαϊκής, το ζήτημα αυτό ήταν ήδη λυμένο. Το κράτος ήταν έτσι κι αλλιώς εργαλείο ταξικού ελέγχου και το ζήτημα ήταν πώς το κράτος κυβερνά και πώς ασκείται ο ταξικός έλεγχος. Η παραδοσιακή μαρξιστική αντίληψη θεωρούσε το κράτος καπιταλιστικό απλώς και μόνο γιατί τις περισσότερες θέσεις σε αυτό τις καταλάμβαναν (ειδικά στη Βρετανία) μέλη των ανώτερων αστικών τάξεων και στρωμάτων που είχαν διαπαιδαγωγηθεί στα καλά δημόσια σχολεία και είχαν αποφοιτήσει από τα καλύτερα πανεπιστήμια (Οξφόρδη, Καίμπριτζ στη Βρετανία, Εκόλ Νορμάλ, Κολέζ ντε Φρανς στη Γαλλία) έχοντας ασπαστεί και εργάζονται με ένα κοινό κώδικα και διαθέτουν μια κοινή πολιτική-κοινωνική κουλτούρα για την υπεράσπιση των ταξικών συμφερόντων τους.[5]

Από τη δική του πλευρά ο Νίκος Πουλαντζάς με την έννοια της «σχετικής αυτονομίας» του κράτους πρότεινε μια πιο «δομική» μέθοδο προσέγγισης του κράτους, που, όπως, θα δούμε γίνεται πιο «σχεσιακή» στην πορεία. Ο Νίκος Πουλαντζάς ορίζει κατ’ αρχήν την εξουσία ως «την ικανότητα μιας κοινωνικής τάξης να πραγματοποιήσει τα ειδικά αντικειμενικά συμφέροντά της». Αναφέρεται στις δομές του πολιτικο-κοινωνικού σχηματισμού στον οποίο κάθε φορά αναφέρεται και ο οποίος χαρακτηρίζεται από την διαρκή ταξική πάλη. Η έννοια της εξουσίας που συνήθως χρησιμοποιείται στην περίπτωση μιας νομιμοποιημένης δύναμης, δηλαδή, εντός ενός πλαισίου ελάχιστης συναίνεσης εκ μέρους των υφισταμένων στη σχέση εξουσίας, ενώ θεωρείται από τον Πουλαντζά χρήσιμη, εν τούτοις σχετίζεται μόνο με τη διάκριση των μορφών της εξουσίας.

Δεν είναι ούτε τα άτομα ούτε τα πολιτικά κόμματα που ορίζουν τον καπιταλιστικό χαρακτήρα του κράτους. Ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής αποτελείται από τρία βασικά επίπεδα ή υποσυστήματα, δηλαδή το οικονομικό, το πολιτικό και το ιδεολογικό. Τα επίπεδα είναι αλληλεξαρτώμενα αλλά διαθέτουν μια σχετική αυτονομία. Το καπιταλιστικό κράτος παίζει το ρόλο του ρυθμιστή του συστήματος ως συνόλου: προστατεύει τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά του, διατηρεί την αστική κυριαρχία, τα υγιή επιχειρηματικά κέρδη, και, τέλος, κρατά την εργατική τάξη υπό έλεγχο –αν χρειαστεί δια της βίας αλλά το επιθυμητό είναι δια της ιδεολογίας. Ρυθμίζει την αναπόφευκτη ταξική πάλη μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας ώστε αυτή να διεξάγεται εντός ορίων και να ελαχιστοποιούνται οι δυνατότητες εξέγερσης. Στην εποχή της φιλελεύθερης μαζικής δημοκρατίας αυτό δεν επιτυγχάνεται με την άμεση καταπίεση αλλά με τον έμμεσο έλεγχο που προϋποθέτει τη σχετική αυτονόμηση του κράτους από την εξυπηρέτηση των βραχυπρόθεσμων αστικών συμφερόντων, την τήρηση των ενδοαστικών ισορροπιών, την ικανοποίηση ορισμένων αστικών μερίδων εις βάρος άλλων ανάλογα με τη συγκυρία (π.χ. χρηματιστικού κεφαλαίου εναντίον μη παραγωγικών βιομηχανικών). Έτσι το καπιταλιστικό κράτος πατώντας σε τεντωμένο σχοινί διατηρεί την εύθραυστη ισορροπία που αναταράσσεται από τον εκάστοτε συσχετισμό ταξικών δυνάμεων. Αυτή η ισορροπία αντανακλάται στο εσωτερικό του κράτους: κοινοβούλιο, κυβέρνηση, δημόσιος τομέας. Για το λόγο ετούτο σε μια μεταγενέστερη αναδιατύπωση της έννοιας του κράτους ως τόπο άσκησης της εξουσίας θα αναφερθεί σ’ αυτό ως συμπύκνωση των ταξικών συσχετισμών.[6] Όταν η αστική τάξη αισθάνεται πιο ισχυρή επιτίθεται στην εργατική τάξη αρχικά ψηλαφίζοντας το έδαφος και απομονώνοντας τα πιο αδύναμα στρώματα της εργατικής τάξης και αργότερα προωθεί την κατά μέτωπο επίθεση στα συνολικά εργατικά δικαιώματα αφαιρώντας το έδαφος κάτω από τα πόδια της εργατικής τάξης και των οργανώσεών της. Ο νεοφιλελευθερισμός είναι η κορύφωση αυτής της διατάραξης της ταξικής ισορροπίας.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ
[1] Poulantzas Ν. (1975) Classes in Contemporary Capitalism. London, UK: NLB.[2] Milios J. (2000) “Social classes in classical and Marxist political economy.” American Journal of Economics and Sociology. Vol. 59.No.2. σελ 283-302.
[3] Burris V. (2004) “Class Structure and Political Ideology” στο Levin R. (επιμ.) Enriching the Sociological Imagination: How Radical Sociology Changed the Discipline. Leiden, Holland and Boston, MA: Brill Publishers, σελ. 139-164. [4] Marx K. (1967) Capital, Vol. 1, Ν.Υ.: International Publishers, σελ.300.
[5] Βλ. Aaronwitz S. (1961/1979) The Ruling Class: A Study of British Finance Capital. N.Y.: Greenwood Press. Miliband R. (1969) The State in Capitalist Society, N.Y. Basic Books.
[6] Πουλαντζάς Ν. (1984) Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός. Αθήνα: Εκδ. Θεμέλιο,

Ανήμερα το Δεκαπενταύγουστο πέθανε σε ηλικία μόλις 60 ετών ο Πήτερ Μέιρ, ένας από τους σημαντικότερους συγκριτικούς πολιτικούς κοινωνιολόγους των τελευταίων δεκαετιών. Γεννήθηκε στην πόλη Σλίγκο της Ιρλανδίας το 1951. Κατά τον Καθηγητή Νταίηβιντ Φαρέλ του University College του Δουβλίνου που ήταν μέντοράς του, ο Μέιρ «ήταν μια πολύ σημαντική προσωπικότητα στο διεθνή ακαδημαϊκό κόσμο (…) ήταν ένας από τους πραγματικά μεγάλους της Ευρωπαϊκής πολιτικής επιστήμης. » Στο πανεπιστήμιο αυτό σπούδασε Ιστορία και Πολιτική Επιστήμη και ανάμεσα στις δύο διάλεξε με πάθος τη δεύτερη.
Το 1987 έλαβε το διδακτορικό τίτλο του από το ολλανδικό Πανεπιστήμιο Λέιντεν για τη διατριβή του The Changing Irish Party System, που σήμερα θεωρείται έργο αναφοράς για το επιστημονικό αντικείμενο. Σε αυτό το πανεπιστήμιο κατείχε την έδρα της συγκριτικής πολιτικής επιστήμης και εσχάτως ήταν επίτιμος καθηγητής συγκριτικής ευρωπαϊκής πολιτικής επιστήμης.
Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’80 διετέλεσε επίκουρος καθηγητής στα πανεπιστήμια Limerick (Ιρλανδία), Strathclyde (Γλασκόβη), Manchester και, από το 2005, στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο (Φλωρεντία) για μεταπτυχιακούς φοιτητές από όλη την Ευρώπη, όπου δίδασκε συγκριτική πολιτική στο Τμήμα Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών. Εκεί, εκτός των άλλων, ως ερευνητής μελέτησε θέματα αντιπροσωπευτικής και άμεσης δημοκρατίας, πολιτικής απάθειας και λαϊκιστικών κομμάτων. Η ειδίκευσή του αφορούσε τη μελέτη των κομματικών συστημάτων, της εκπροσώπησης και των αλλαγών στο χαρακτήρα και τη λειτουργία της δημοκρατίας των αναπτυγμένων χωρών της Ευρώπης.

Βασική βιβλιογραφία του Πήτερ Μέιρ:

 (2005) Gallagher M., Laver M., and Mair P., Representative Government in Modern Europe: Institutions, Parties, and Governments, McGraw-Hill, New York, 4th edition.
 (2004) Mair P., Political Parties and Electoral Change: Party Responses to Electoral Markets, Müller WC, Plasser F (επιμ.), Sage, London.
 (2002) Mair P. and Zielonka J (επιμ.). The Enlarged European Union: Diversity and Adaptation, Frank Cass, London.
 (1997) Mair P., Party System Change: approaches and interpretations, Oxford University Press, Oxford.
 (1995) Mair P., and R. Catz., “Changing Models of Party Organization and Party Democracy: the emergence of the cartel party”, Party Politics, Vol. 1, No. 1, σελ. 5-31 (1995).
 (1990) Bartolini S., and Mair P., Identity, Competition, and Electoral Availability: the stabilisation of European electorates 1885-1985, Cambridge University Press, Cambridge

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ

Το Κόμμα καρτέλ, κατά τους Πήτερ Μέιρ και Ρίτσαρντ Κατζ

Η σταδιακή ανάδυση ενός νέου τύπου κόμματος-καρτέλ που διαδέχθηκε το πανσυλλεκτικό κόμμα εξελίσσεται μέσα στις συνθήκες:
• της κοινωνίας της αφθονίας
• της έντασης των ρυθμών κοινωνικής κινητικότητας που οφείλεται στην ολοένα και μεγιστοποιούμενη εισβολή των μαζών στους εκπαιδευτικούς μηχανισμούς
• της ανάπτυξης των παντός είδους ηλεκτρονικών μέσων μαζικής -και αμφίδρομης- επικοινωνίας (τηλεόραση, διαδίκτυο κλπ) που κατά βάση διαδίδουν έναν ομοιόμορφο πολιτιστικό κώδικα στο πλαίσιο μιας «παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας».

Το κόμμα καρτέλ εντείνει στο έπακρο τα χαρακτηριστικά του πανσυλλεκτικού κόμματος ενώ ταυτόχρονα υπονομεύει τις βασικές αξίες συγκρότησής του.

 Δεν είναι πλέον το κόμμα που ελέγχει το κράτος αλλά το κράτος που ελέγχει το κόμμα.
 Τα κυρίαρχα κόμματα της δεξιάς και της σοσιαλδημοκρατικής αριστεράς έχουν εδώ και 3 δεκαετίες δοκιμαστεί ως «κυβερνητικά κόμματα».
 Τονίζεται ότι ακόμη και αν ένα κόμμα (π.χ. Εργατικό Κόμμα Βρετανίας, Νέα Δημοκρατία κ.ά.) μείνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα εκτός κυβέρνησης δεν σημαίνει ότι του αρνείται η κυβέρνηση την πρόσβαση στα οφέλη του κράτους ούτε καν σε κάποιο μερίδιο πελατειακών διορισμών.
 Όταν αυτή η πρόσβαση (άμεση ή έμμεση) δεν υφίσταται, η ύπαρξη ομάδων πίεσης σε συνδυασμό με τη δράση της αντιπολίτευσης επιφέρει επιμέρους αλλαγές στην κυβερνητική πολιτική (π.χ. Ασφαλιστικό 2001, συνθήκες διεξαγωγής προεκλογικού διαλόγου).
 Τα ΜΜΕ φιλοξενούν απόψεις της αντιπολίτευσης –ειδικά μετά την καθιέρωση της ιδιωτικής τηλεόρασης οπότε ο συσχετισμός γέρνει ενίοτε σε βάρος της κυβέρνησης- με αποτέλεσμα να υποβαθμίζεται ο κομματικός τύπος στη διαμόρφωση «κοινής γνώμης»
 Κρατική χρηματοδότηση των κομμάτων ως συνέπεια της συνταγματικής κατοχύρωσης του ρόλου τους στην πολιτική ζωή των σύγχρονων κοινωνιών, που συνεπάγεται υποβάθμιση του ρόλου του κομματικού μηχανισμού ως συλλογέα οικονομικών πόρων και ενίσχυσης της κομματικής δραστηριότητας.
 Έτσι το κόμμα-καρτέλ χαρακτηρίζεται από την αλληλοδιείσδυση κράτους και κόμματος και από διακομματική συμπαιγνία που προβλέπει την κατανομή των «κρατικών λαφύρων» με βάση συγκεκριμένα κριτήρια (π.χ. εκλογική δύναμη των κομμάτων).
 Η επικράτηση του κόμματος καρτέλ δεν σημαίνει αυτόματη εξαφάνιση των προγενέστερων τύπων κόμματος. Η έννοια του κομματικού τύπου είναι ένας Βεμπεριανός «ιδεότυπος» (προσδιορίζει τα οριακά χαρακτηριστικά που κυριαρχούν σε μια ολότητα. Τη διαφορά την κάνουν οι πολιτικοί στόχοι και η βάση του ανταγωνισμού των κομμάτων.
 Η κοινωνική μεταρρύθμιση (ή η αντίθεση σ’ αυτήν) ήταν το διακύβευμα της εποχής των κομμάτων μαζών που ανταγωνίζονταν στη βάση της αντιπροσωπευτικής ικανότητας
 Σ την εποχή των πανσυλλεκτικών κομμάτων ήταν η κοινωνική βελτίωση και όχι η κοινωνική μεταρρύθμιση ενώ τα κόμματα ανταγωνίζονταν στη βάση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής τακτικής.
 Τέλος, στην εποχή του κόμματος καρτέλ, οι στόχοι της πολιτικής αναφέρονται στο «εγώ», η δε πολιτική έχει γίνει ένα τεχνοκρατικού χαρακτήρα επάγγελμα και ο ανταγωνισμός των κομμάτων αναπτύσσεται στη βάση της αξίωσης για αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη διαχείριση.

• «Διακομματική συμπαιγνία»: η επιβίωση του πολιτικού προσωπικού στα πλαίσια της κρατικής εξουσίας και η διαχειριστική λογική για την πολιτική παρέμβαση δημιουργούν διλήμματα στα κυρίαρχα κόμματα σχετικά με τον εκλογικό νόμο και το θεσμικό κανονιστικό πλαίσιο εντός του οποίου διεξάγονται οι εκλογικοί αγώνες.

Επιπτώσεις στην κομματική οργάνωση και στρατηγική:
• Μετατροπή του κόμματος σε «εταιρεία εντάσεως κεφαλαίου» αντί «εντάσεως εργασίας» (παραγκωνισμός μελών από τη συγκεντρωτική-επαγγελματική δραστηριότητα των κομματικών managers που μισθοδοτούνται μέσω κρατικής χρηματοδότησης ή αποσπώνται από οργανική θέση του δημόσιου τομέα και σε συνδυασμό με την προσφυγή σε ειδικά επιτελεία εταιριών της αγοράς διαφήμισης και ερευνών κοινής γνώμης).
• Τα μέλη έχουν περισσότερα δικαιώματα σε σχέση με τα μέλη των παλαιότερων τύπων κομμάτων, όμως αρχίζει και σβήνει η διάκριση μέλους και φίλου του κόμματος με την ολοένα και περισσότερη ενασχόληση των φίλων με ειδικές θεματικές ενότητες στο πλαίσιο του κόμματος.
• Η απεύθυνση μέσω των ΜΜΕ στον «ανώνυμο πολίτη» και, συνεπώς, η απόσπαση της ηγεσίας από τον κορμό της κομματικής οργάνωσης είναι φαινόμενα των οποίων ολοένα και αυξάνει η συχνότητα εμφάνισης στα κόμματα καρτέλ.
• Οι διαφημιστικές εκστρατείες στηρίζονται πολύ περισσότερο πλέον στη μορφή παρά στο περιεχόμενο ανταποκρινόμενες στις ανάγκες των (ηλεκτρονικών) ΜΜΕ.

Όμως, το κόμμα-καρτέλ δεν είναι πια η τελευταία μορφή κόμματος. Η κατάρρευση του ιταλικού κομματικού συστήματος, που ήταν το κατ’ εξοχήν σύστημα-καρτέλ, άνοιξε το δρόμο για ένα νέου τύπου κόμμα που λειτουργεί με τη μορφή της επιχείρησης που συνήθως προέρχεται από τους κόλπους των μεγιστάνων του κεφαλαίου και οδηγούν στην ολοένα και μεγαλύτερη μείωση της «σχετικής αυτονομίας» της Πολιτικής από την Οικονομία. Το πιο ολοκληρωμένο κόμμα επιχείρηση είναι η Forza Italia του Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Βάση του κομματικού ανταγωνισμού είναι η εμπορευματοποίηση των θεμάτων και των προσωπικοτήτων. Η Πολιτική καθίσταται «προϊόν προς πώληση». Και σε αυτή την περίπτωση τα ΜΜΕ έχουν την τιμητική τους και όλα γίνονται για την προσέλκυση της δημοσιότητας, εκτός εάν τυχαίνει ο μεγιστάνας να έχει και τα ΜΜΕ στην ιδιοκτησία του, όπως ο Σ. Μπερλουσκόνι. Η εκλογική εκστρατεία διεξάγεται με όρους (εκλογικής) αγοράς που χαρακτηρίζεται από υψηλούς βαθμούς κινητικότητας και διακύμανσης. Οι δε ψηφοφόροι αντιμετωπίζονται σαν καταναλωτές. Κατά τα άλλα, ισχύουν τα ίδια που ισχύουν για τα κόμματα-καρτέλ, με μία μεγάλη διαφορά: ο αγοραίος ανταγωνισμός αφορά και τα στελέχη του κόμματος-επιχείρηση που συμπεριφέρονται ως υποψήφιοι διοικητικοί σύμβουλοι και ανώτατα στελέχη ανώνυμης επιχείρησης. Στον ανταγωνισμό αυτό συμβάλλει η ευκολία με την οποία μπορεί να προβληθούν δωρεάν ή με μικρό προϋπολογισμό από το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα (facebook, twitter, myspace, hi5, linkedin κ.ά.)

Έτσι, παρά τη πανσυλλεκτικότητα της απεύθυνσης στην ουσία τόσο το κόμμα-καρτέλ όσο και, κυρίως, το κόμμα-επιχείρηση στις συνθήκες της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής λειτουργούν αποκλειστικά προς όφελος των αφεντικών τους, δηλαδή του κράτους και του κεφαλαίου. Η Αριστερά για να αντιπαρατεθεί στο κόμμα-επιχείρηση και τη νεοφιλελεύθερη επίθεση πρέπει να απέχει από τον πειρασμό να καρτελοποιηθεί και να λειτουργήσει ως ένα σύγχρονο ριζοσπαστικό κόμμα μαζών με άμεση δημοκρατία κάνοντας χρήση της νέας τεχνολογίας προς όφελος των σκοπών της, δηλαδή του σοσιαλισμού της αυτοδιαχείρισης.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ

Θανάσης Τσακίρης
http://tsakiris.snn.gr
http://tsakthan.blogspot.com

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙA
• Ain’t I a woman : Black women and feminism. Boston, MA: South End Press, 1981.
• Feminist theory from margin to center. Boston, MA: South End Press, 1984.
• Talking back: thinking feminist, thinking black. Boston, MA: South End Press, 1989.
• Yearning: race, gender, and cultural politics. Boston, MA: South End Press, 1990.
• Hooks, Bell, and Cornel West. Breaking bread: insurgent Black intellectual life . Boston, MA: South End Press, 1991.
• Hooks, Bell. Black looks: race and representation. Boston, MA: South End Press, 1992.
• Hooks, Bell. Sisters of the yam: black women and self-recovery. Boston, MA: South End Press, 1993.
• Hooks, Bell. Teaching to transgress: education as the practice of freedom. New York: Routledge, 1994.
• Hooks, Bell. Outlaw culture: resisting representations . New York: Routledge, 1994.
• Hooks, Bell. Art on my mind: visual politics. New York: New Press : Distributed by W.W. Norton, 1995.
• Hooks, Bell. Killing rage: ending racism . 1st ed. New York: H. Holt and Co., 1995.
• Hooks, Bell. Bone Black: memories of girlhood. 1st ed. New York: Henry Holt and Co., 1996.
• Hooks, Bell. Reel to real: race, sex, and class at the movies . New York, NY: Routledge, 1996.
• Hooks, Bell. Wounds of passion: a writing life. 1st ed. New York: H. Holt, 1997.
• Hooks, Bell. Remembered rapture: the writer at work. 1st ed. New York: Henry Holt, 1999.
• Where We Stand: Class Matters New York and London: Routledge, 2000
• The Will to Change: Men, Masculinity, and Love Washington Square Press, 2003
• We Real Cool: Black Men and Masculinity. New York and London: Routledge, 2004
• Witness. London: Routledge, 2006.

Ο συγγραφέας Λέων Νικολάγιεβιτς Τολστόι γεννήθηκε στη Γιάσναγια Πολιάνα, περιοχή Τούλας, δυτικά της Μόσχας, στο κτήμα της αριστοκρατικής του οικογένειας, η οποία του κληρονόμησε και τον τίτλο του κόμη, τον οποίο μαζί και με την άλλη κληρονομιά, ο συγγραφέας θα αποποιείτο στην πράξη. Ο πατέρας του είχε πάρει μέρος στον πόλεμο κατά του Ναπολέοντα το 1812, όταν ο τελευταίος είχε επιχειρήσει ανεπιτυχώς να εισβάλλει και να κατακτήσει τη Ρωσία. Εγγράφηκε και φοίτησε τρία χρόνια στο Τμήμα Ανατολικών Γλωσσών του Πανεπιστήμιου του Καζάν χωρίς να πάρει πτυχίο. Μετά εγγράφηκε στη λιγότερο απαιτητική Νομική Σχολή όπου έγραψε μια εργασία συγκρίνοντας την πραγματεία του Μοντεσκιέ «Το Πνεύμα των Νόμων» με τις «Οδηγίες για τον Νομικό Κώδικα της Μεγάλης Αικατερίνης». Ενδιαφέρθηκε για τη φιλολογία και την ηθική μελετώντας τον Κάρολο Ντίκενς Κι τον Ζαν-Ζακ Ρουσσώ. Αντί για σταυρό φορούσε ένα μενταγιόν με την εικόνα του Ρουσσώ και ξόδευε τον καιρό του στο ποτό, στα τζόγο και στην ασωτία! Το 1851 ταξιδεύει στον Καύκασο, όπου υπηρετούσε στο στρατό ο αδερφός του. Στο ημερολόγιο εκείνης της χρονιάς εμφανίζονται τα πρώτα λογοτεχνικά του στοιχεία («Ιστορίες της χτεσινής μέρας» κ.ά.), ενώ συμμετέχει (αρχικά ως εθελοντής και αργότερα ως αξιωματικός) σε πολεμικές επιχειρήσεις στην περιοχή. Το 1854 στέλνεται στη στρατιά του Δούναβη και στον Κριμαϊκό πόλεμο υπερασπίζεται την πολιορκημένη Σεβαστούπολη. Οι εμπειρίες θα μετατραπούν σε διηγήματα.

Έγραψε κυρίως νουβέλες και διηγήματα. Αργότερα στη ζωή του έγραψε θεατρικά έργα και δοκίμια. Τα μυθιστορήματα του Πόλεμος και Ειρήνη και Άννα Καρένινα θεωρούνται δυο από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και κορυφαία δείγματα ρεαλιστικής μυθοπλασίας. Ο Τολστόι είναι εξίσου γνωστός για την πολύπλοκη και «παράδοξη» προσωπικότητά του, για τις «ακραίες» μορφές του μοραλισμού του και τις ασκητικές ιδέες του, τις οποίες υιοθέτησε μετά από μια ηθική κρίση και την επακόλουθη πνευματική αφύπνιση. Από τότε και ύστερα εξελίχθηκε σε ηθικό στοχαστή και κοινωνικό μεταρρυθμιστή. Προέβη στην φιλολογική ερμηνεία της διδασκαλίας του Χριστού και μετατράπηκε σε Χριστιανό αναρχικό και αναρχο-ειρηνιστή. Έργα αυτής της περιόδου: «Κριτική της δογματικής Θεολογίας» (1880), «Μια εξομολόγηση» (1882) , «Σε τι συνίσταται η πίστη μου» (1884), «Λοιπόν τι πρέπει να κάνουμε» (1885-86), «Η Βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας» (1891-1893), «Πώς να διαβάζεται το ευαγγέλιο και που βρίσκεται η ουσία του» 1896, «Η χριστιανική διδασκαλία» (1897), «Το μέγα αμάρτημα» (1905), «Δεν μπορώ να σιωπήσω» (1908) Οι ιδέες του για την μη βίαιη αντίσταση, θα ασκούσαν σημαντικότατη επίδραση σε θρυλικές μορφές του 20ού αιώνα και των κινημάτων κοινωνικής και πολιτικής ανυπακοής, όπως ο Μοχάτμα Γκάντι και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ τζούνιορ.

Η άποψή του για το κράτος ήταν απόλυτα απορριπτική και το θεωρούσε ότι αποτελούσε την κυριαρχία των διεφθαρμένων (wicked ones) που υποστηριζόταν από την κτηνώδη βία. Κατ’ αυτόν, οι ληστές αποτελούσαν πολύ μικρότερο κίνδυνο απ’ ό,τι ένα καλά οργανωμένο κράτος ή μια καλοκουρδισμένη κυβέρνηση. Ασκεί αποκαλυπτική κριτική των προκαταλήψεων και των ψευδαισθήσεων που,διακατέχουν τους ανθρώπους οι οποίοι στηρίζουν τις εκκλησίες προς όφελος της εκκλησιαστικής ιεραρχίας αλλά και όσων υποστηρίζουν και το κράτος και την ατομική ιδιοκτησία. Η κριτική του αυτή είναι τόσο θεολογικά όσο και ορθολογικά εμπεριστατωμένη και αποκαλύπτει τα σημερινά κοινωνικά δεινά με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτει τόσο τους θρησκευόμενους όσο και τους μη θρησκευόμενους αναγνώστες. Προπαγανδίζει τις ιδέες του με επιμονή και οργανώνει με ιδιαίτερη επιμέλεια τη διάδοση των βιβλίων του κι όσα από αυτά η Τσαρική λογοκρισία απαγορεύει τα εκδίδει στην Βρετανία στην Αγγλία ο συνεργάτης του Β. Τσέρτκωφ. Χάρη στην ακαταπόνητη δραστηριότητά του στον τομέα αυτό, ο Τολστόι αναγνωρίζεται ως μια μεγάλη ηθική δύναμη. Αγωνίζεται για την κατάργηση της θανατικής ποινής, για την παραχώρηση γης στους αγρότες, για την ανακούφιση των φτωχών και των χτυπημένων από θεομηνίες και καθίσταται σεβαστός σε όλη τη γη. Το 1888 μοίρασε τα κτήματά του στους χωρικούς και προκάλεσε βαθύτατη ρήξη στις σχέσεις του με τη σύζυγό του.

Ο Τολστόι είχε διαμορφώσει μια νέα αντίληψη και για την τέχνη, που την εξέφρασε στα δοκίμιά του «Τι είναι η τέχνη» και «Ο Σαίξπηρ και η δραματική τέχνη». Η τέχνη οφείλει να πραγματώνει το ιδανικό της ανθρώπινης αδελφοσύνης, μεταφέροντάς το από τη σφαίρα της λογικής στη σφαίρα του συναισθήματος. Αυτές τις απόψεις τις έκφρασε στα διηγήματα: «Με τι ζουν οι άνθρωποι» (1881), «Όπου υπάρχει αγάπη είναι εκεί ο Θεός» (1885), «Τρία γεροντάκια» (1886). Άλλα σημαντικά λογοτεχνικά έργα της εποχής είναι το ημιτελές «σημειώσεις ενός τρελού» (1884), «Το κράτος του ζόφου» (1886), θεατρικό έργο που παρουσιάστηκε το 1888, «Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» (1887), μια έξοχη πραγματεία γύρω από τη σημασία της ζωής και του θανάτου, «Ο διάβολος» (1889), «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (1889). Στα δύο τελευταία εναντιώνεται στη σεξουαλική ελευθερία. Άλλα έργα του είναι «Ο πατήρ Σέργιος» (1890-1898), «Αφέντης και δούλος» (1895).

Το Πορτραίτο φιλοτέχνησε ο Θανάσης ΤσακίρηςΔρ. ΠΜΣ «Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία» Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθήνας
http://tsakiris.snn.gr
http://tsakthan.blogspot.com

Ο Louis Wirth ήταν μια από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της Κοινωνιολογικής Σχολής του Σικάγο. Γεννήθηκε το 1897 στην πόλη Gemünden της Γερμανίας. Η οικογένειά του ήταν Εβραϊκής καταγωγής και μετανάστευσε στις ΗΠΑ, όπου ο Louis πήρε το πτυχίο της Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Σικάγο. Διατήρησε εφ’ όρου ζωής σχέση με το πανεπιστήμιο και το 1925 πήρε το μεταπτυχιακό δίπλωμα και το 1926 το διδακτορικό του. Εκείνα τα χρόνια διαμόρφωσε, εκτός των άλλων, τα πολιτικά και θρησκευτικά του πιστεύω και θεωρούσε τον εαυτό του «αποφασισμένο αντικαπιταλιστή».. Θεωρούσε επίσης ότι η ουσιαστική του συμβολή θα ήταν να αναπτύξει την «εφαρμοσμένη κοινωνιολογία». Έτσι από το 1919 εργαζόταν ως κοινωνικός λειτουργός και αργότερα έγινε Διευθυντής της Διεύθυνσης Ανηλίκων Αρρένων Παραβατών των Εβραϊκών Φιλανθρωπικών Εταιριών του Σικάγο. Πέθανε το 1952. Στα ενδιαφέροντά του περιλαμβάνονταν η ζωή στην πόλη, η συμπεριφορά των μειονοτικών ομάδων και τα ΜΜΕ. Μεθοδολογικά απέρριπτε τον αυστηρό προβλεπτικό χαρακτήρα του μαρξικού έργου˙ χρησιμοποίησε, όμως, και διεύρυνε ορισμένες έννοιες και ιδέες που διατύπωσε ο Karl Marx, όπως η αποξένωση/αλλοτρίωση, εντάσσοντάς τες σε ένα πραγματιστικό εμπειρικό πλαίσιο, κάτι αναμενόμενο για ένα μέλος της Κοινωνιολογικής Σχολής του Σικάγο. Ακόμη, επηρεάστηκε και από το έργο του Karl Mannheim, του οποίο το έργο Ideology and Utopia. An Introduction to the Sociology of Knowledge προλόγισε και μετέφρασε μαζί με άλλους στα Αγγλικά. Το 1928 έγραψε το σημαντικότερο βιβλίο του με τίτλο The Ghetto. Το γκέτο είναι ένας θεσμός που αντιπροσωπεύει «μια παρατεταμένη περίπτωση κοινωνικής απομόνωσης». Εκτιμά ότι η λέξη ενδέχεται να προέρχεται από την εβραϊκή λέξη get που σημαίνει χωρισμός ή από τη γερμανική gitter που σημαίνει δικτυωτό πλέγμα ή την ιταλική borgheto που σημαίνει μικρή γειτονιά. Μελέτησε τη ζωή των ατόμων και των ομάδων στο πλαίσιο του Εβραϊκής καταγωγής πληθυσμού του Σικάγο. Θεωρούσε την κοινωνιολογία ως απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση της ανθρωπότητας και των κοινωνιών της καθώς, κατ’ αυτόν, τα άτομα είναι «παντού και πάντα» μέλη ομάδων. Η φυλή και η εθνότητα από τη μια πλευρά και οι δομές της ανθρώπινης συμπεριφοράς που τις διαπνέει η ζωή της αστικής κοινότητας από την άλλη αποτελούν τους δύο διαφορετικούς τύπους κοινωνικής τάξης πραγμάτων που είναι καθοριστικές. Στο έργο αυτό δείχνει πώς η Εβραϊκή κοινότητα στο γκέτο επηρεάζεται από το αστικό περιβάλλον και πώς με τη σειρά της επιδρά αυτή σε αυτό το περιβάλλον. Η κύρια συνεισφορά του στην αστική κοινωνιολογία ήταν το κλασικό άρθρο του με τίτλο Urbanism as a Way of Life. Σε αυτό μελετά τα μέσα με το περιβάλλον της πόλης ασκεί επιρροή ακόμη και σε άτομα που ζουν στο εσωτερικό παραδοσιακών κοινοτήτων. Η πόλη παραγκωνίζει παραδοσιακούς τρόπους ζωής επιβάλλοντας στο άτομο ταυτόχρονα μια εντονότερη αντίληψη για την ατομική ελευθερία και μια ιδιαίτερα έντονη συναίσθηση απομόνωσης, αποξένωσης και αλλοτρίωσης. Αυτή η συναίσθηση της αποξένωσης καθιστά τα άτομα των πόλεων πιο «ευάλωτα» και «επιρρεπή» στην προσφυγή σε εκκλήσεις να ακολουθήσουν τα «μαζικά κινήματα» του μεσοπολέμου. Ο «αστισμός» (ή «αστυφιλία»), κατά τον Wirth, είναι μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης που είναι επιζήμια για την κουλτούρα. Η πόλη είναι δευτερεύον υποκατάστατο των πρωταρχικών σχέσεων, η εξασθένιση των δεσμών συγγένειας, η παρακμή της κοινωνικής σημασίας της οικογένειας, η εξαφάνιση της γειτονιάς και η υπονόμευση της παραδοσιακής βάσης αλληλεγγύης. Τα αποτελέσματα της ζωής στην πόλη απειλούν τη συνοχή της οικογένειας και ο εξαστισμός οδηγεί στην μείωση των ρυθμών αύξησης και στο τέλος στη μείωση γενικά των γεννήσεων. Οι οικογένειες είναι μικρότερες και συχνά άτεκνες ή μονογονεϊκές. Ο γάμος αναβάλλεται για μεγαλύτερη ηλικία, οι μοναχικοί άνθρωποι οδηγούνται στην απομόνωση και σε μείωση των αριθμών των επαφών τους και των σχέσεών τους με τους συμπολίτες τους. Στα θετικά της πόλης προμετρώνται: η απαρχή της νεωτερικής εποχής του πολιτισμού που σηματοδοτείται από την αύξηση των μεγάλων πόλεων, ο δε μητροπολιτικός πολιτισμός είναι ο ανώτερος πολιτισμός που έχει δημιουργήσει η ανθρωπότητα. Παντού η πόλη υπήρξε λίκνο της ελευθερία, της ανοχής, της προόδου, της καινοτομίας, της επιστήμης και της ορθολογικότητας. Ο Wirth ως μετανάστης Εβραίος στις ΗΠΑ ο ίδιος, ενδιαφέρθηκε για τη βαθύτερη κοινωνική κατανόηση των μειονοτικών ομάδων. Η μελέτη του αυτή μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα για τη μελέτη των πάσης φύσεων μειονοτικών ομάδων: εθνοτικές, άτομα με αναπηρίες, ομοφυλόφιλοι, γυναίκες (αν και δεν αποτελούν μειονότητα, επί της ουσίας βιώνουν την κατάσταση της υποταγμένης στην πατριαρχία μειονότητας), οι ηλικιωμένοι κ.α. Όλες ή οι περισσότερες από αυτές τις ομάδες υποφέρουν και υπομένουν ακόμη και σήμερα την προκατάληψη, την αρνητική διάκριση και τη στέρηση των δικαιωμάτων τους από τις αριθμητικά ισχυρότερες κοινωνικές ομάδες. Ακόμη και σήμερα το έργο του Wirth εμπνέει τους κοινωνιολόγους που ασχολούνται με ζητήματα πόλης, ρατσισμού και κοινωνικών διακρίσεων.

• Wirth L. (1928) The Ghetto. Chicago, Ill.: The University of Chicago Press.
• Wirth L. (1938) “Urbanism as a Way of Life”. American Journal of Sociology, XLIV, July,σελ. 1-24.
• Σημαντικό έργο που εξίσου συνέβαλε στη συνέχεια στην ανάπτυξη των αντίστοιχων ερευνών είναι το Wirth L. (1964) On Cities and Social Life. Chicago, Ill.: The University of Chicago Press.

Το πορτραίτο φιλοτέχνησε ο Θανάσης Τσακίρης

Δρ.ΠΜΣ «Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία»

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθήνας

O Seymour Martin Lipset ήταν εξέχων Αμερικανός πολιτικός κοινωνιολόγος. Γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη από γονείς ρώσο-εβραίους μετανάστες. Σπούδασε στο City College της Ν. Υόρκης όπου έγινε εθνικός γραμματέας της (αντισταλινικής) Σοσιαλιστικής Ένωσης Νεολαίας. Ανακηρύχτηκε διδάκτορας του Πανεπιστήμιου Κολούμπια και δίδαξε στο ίδιο, βέβαια, πανεπιστήμιο, καθώς και στα Πανεπιστήμια George Mason, Toronto, Harvard και Berkeley. Το 1960 αποχώρησε από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, αυτοπροσδιοριζόμενος ως «κεντρώος» επηρεαζόμενος από τα έργα των Αλέξις Ντε Τοκβίλ, Τζωρτζ Γουάσινγκτον, Αριστοτέλη και Μαξ Βέμπερ. Ασχολήθηκε με πολλά σημαντικά ζητήματα: οργάνωση των εργατικών συνδικάτων, κοινωνική διαστρωμάτωση, κοινή γνώμη, κοινωνιολογία της πνευματικής ζωής, όροι και προϋποθέσεις για τη δημοκρατία σε συγκριτική προοπτική. Στο ενεργητικό του καταγράφονται πολλά έργα που πλούτισαν τις γνώσεις μας για το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ και την κοινωνική βάση του «πολιτικού ανθρώπου» και της πολιτικής. Ανάμεσα στα τόσα έργα του σημειώνουμε, χωρίς να υποβαθμίζουμε τα άλλα, τα εξής: • Political Man: The Social Bases of Politics • The Politics of Unreason: Right-wing Extremism in America • American Exceptionalism: A Double-Edged Sword • Continental Divide: The Values and Institutions of the United States and Canada • Agrarian Socialism: The Cooperative Commonwealth Federation in Saskatchewan, a Study in Political Sociology • It Didn’t Happen Here: Why Socialism Failed in the United States • Union Democracy: The Internal Politics of the International Typographical Union, (με τους Μ. Crow και J. Coleman) Οι S. Lipset, M. Crow και J. Coleman μελετώντας το συνδικάτο των τυπογράφων των Η.Π.Α. συμπέραναν ότι η συνδικαλιστική δημοκρατία αρχίζει από τη στιγμή που ένας απερχόμενος αξιωματούχος του συνδικάτου μπορεί να ηττηθεί σε μια εκλογική διαδικασία. Την εποχή της έρευνας αυτής, στο συνδικάτο των τυπογράφων των Η.Π.Α. (ITU) ίσχυε εκλογικό σύστημα με δύο ψηφοδέλτια. Κατά τους εν λόγω ερευνητές, ο ανταγωνισμός αυτός για τις ανώτερες θέσεις εξουσίας στο μηχανισμό του συνδικάτου αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα που συντελεί στην ύπαρξη συνθηκών συνδικαλιστικής δημοκρατίας. Πού οφειλόταν, όμως, αυτή η κατάσταση; Το συνδικάτο δημιουργήθηκε το 1850 ως συνομοσπονδία προϋπαρχουσών τοπικών συνδικαλιστικών ενώσεων. Για αρκετές δεκαετίες δεν είχε συνδικαλιστές απαλλαγμένους από τη δουλειά ώστε να είναι πλήρως απασχολούμενοι με το συνδικάτο (αυτό έγινε το 1884-8). Υπήρχαν δύο ειδών τοπικές ενώσεις: οι κάτω των 100 μελών που εξαρτιόνταν από το εθνικό γραφείο για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις με τους εργοδότες, και οι άνω των 1000 μελών (μόνο της Νέας Υόρκης αριθμούσε 9.000 μέλη) οι οποίες προϋπήρχαν και διέθεταν ευρύτατη αυτονομία. Έτσι, από νωρίς εμφανίστηκαν δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις που διεκδικούσαν την ηγεσία του συνδικάτου: οι «συντηρητικοί» που συνιστούσαν «μετριοπάθεια και συμφιλίωση» και οι «μαχητικοί» που ακολουθούσαν συγκρουσιακή αριστερή πολιτική. Μεταξύ 1920 και 1955 πέντε πρόεδροι του εθνικού συνδικάτου υποχρεώθηκαν σε ήττα αντί να επανεκλεγούν, στη δε Νέα Υόρκη σε 7 από τις 14 εκλογές ανατράπηκαν οι διοικήσεις. Το δημοκρατικό ήθος του συνδικάτου και τα τυπικά δημοκρατικά δικαιώματα ενισχύθηκαν στο διάβα του ιστορικού χρόνου μετά από μια σειρά εκστρατειών του συνδικάτου. Το 19ο αιώνα καταργήθηκαν δια νόμου οι μυστικές εταιρείες που έδιναν τις δουλειές μόνο στα μέλη τους, η αλλαγή από έμμεση εκλογή ηγεσίας από συνέδριο σε άμεση εκλογή από τη βάση, η πρόσληψη βάσει αντικειμενικών τυπικών κριτηρίων με έλεγχο του συνδικάτου. Το συνδικάτο με τέτοιο παρελθόν ήταν λογικό να μην υποκύψει στις απαιτήσεις της αντισυνδικαλιστικής Πράξης Taft-Hartley και να αρνηθεί να εφαρμόσει τις διατάξεις της. Τέλος, αντιστάθηκε στις πιέσεις να μηνύσει τους συνδικαλιστές της ως συμπαθούντες τον κομμουνισμό στη Μακαρθική περίοδο.

Το πορτραίτο φιλοτέχνησε ο
Θανάσης Τσακίρης
Δρ. ΠΜΣ «Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία»
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών