Iris Marion Young: Η ιδιότητα του πολίτη και η διπλή σηματοδότησή του

Η Iris Marion Young, καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και σημαντική φεμινίστρια θεωρητικός, πέθανε στις 31 Ιουλίου 2006 σε ηλικία μόλις 57 ετών.

Το πλούσιο συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει τα βιβλία Justice and the Politics of Difference (1990), Throwing Like a Girl and Other Essays in Feminist Philosophy and Social Theory (1990), Intersecting Voices: Dilemmas of Gender, Political Philosophy, and Policy (1997), και Inclusion and Democracy (2002).

 

Σύμφωνα με την άποψή της, η ιδιότητα του πολίτη, όπως διαμορφώθηκε σύμφωνα με τα ιδεώδη του Διαφωτισμού και της νεωτερικότητας και ύστερα από σκληρούς κι αιματηρούς κοινωνικούς αγώνες, αποδίδεται γενικά και αόριστα στους πάντες  ως οικουμενικό δικαίωμα. Η οικουμενικότητα της ιδιότητας του πολίτη επιδέχεται μια διπλή σημασιοδότηση: από τη μία προσδιορίζεται ως το γενικό σε αντίθεση με το ειδικό, ως η ανάδειξη των σημείων που ενώνουν σε αντίθεση με αυτά που διαφοροποιούν τους πολίτες και, από την άλλη, ως η θέσπιση νόμων και κανόνων που να αφορούν τους πάντες,  που να εφαρμόζονται ομοιοτρόπως στους πάντες και που να είναι «τυφλοί» αντιμετωπίζοντας ατομικές και ομαδικές διαφοροποιήσεις.

Τα κοινωνικά κινήματα των αποκλεισμένων αγωνίσθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου και του 2Οού αιώνα για την πλήρη ένταξη στο πολιτικό σύστημα και την απόδοση του συνόλου των πολιτικών δικαιωμάτων στα άτομα και στις ομάδες που δεν είχαν πρόσβαση στα προνόμια που παρέχει η ιδιότητα του πολίτη. Όμως η τελευταία δεκαετία του 2Οού αιώνα, παρά τη θεσμική κατοχύρωση της πολιτικής ισότητας για όλες τις κοινωνικές ομάδες και τάξεις που στο παρελθόν ήταν αποκλεισμένες  από το πολιτικό σύστημα και παρά το θρίαμβο της δυτικού τύπου φιλελεύθερης δημοκρατίας επί των αντιπάλων της «λαϊκών δημοκρατιών» , βρίσκει πολλές κοινωνικές ομάδες και τάξεις να εξακολουθούν να αυτοπροσδιορίζονται ως «πολίτες δεύτερης κατηγορίας». Το ερώτημα που θέτουν  τα κοινωνικά κινήματα των ομάδων και τάξεων αυτών είναι: γιατί η επέκταση των ίσων πολιτικών δικαιωμάτων δεν οδήγησε στην κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα;

Ενώ υπάρχει πληθώρα απαντήσεων που προτείνονται στο πλαίσιο της πολιτικής και κοινωνικής θεωρητικής συζήτησης, η I.Young θέτει ως σημείο εκκίνησης της την παραδοσιακή Μαρξιστική άποψη που θεωρεί τη βάση ως προσδιοριστική του εποικοδομήματος και που σημαίνει πως όσο η αναρχική και ταυτόχρονα ολιγαρχικά συγκροτημένη οικονομία βρίσκεται εκτός του πεδίου του πολιτικού ελέγχου τόσο επηρεάζεται η κοινωνικο – πολιτική θέση και μεταχείριση όσων ομάδων δεν έχουν πρόσβαση στα προνόμια. Μέσα στα πλαίσια των προσπαθειών της να αναπτύξει μια πιο πολιτική θεωρητική εξήγηση που να βρίσκεται κοντά στον σημασιολογικό πυρήνα στην έννοια της ιδιότητας του πολίτη ξεπερνώντας τις ανεπάρκειες της παραδοσιακής Μαρξιστικής ανάλυσης, η συγγραφέας εστιάζει τους θεωρητικούς της φακούς στην διαφοροποιημένη σύλληψη της έννοιας του πολίτη όπως αυτή στοιχειοθετείται στη θετικότητα που τα νέα κοινωνικά κινήματα αποδίδουν στην έννοιας της διαφοράς σε σχέση με την έννοια της αφομοίωσης από το πολιτικό σύστημα . Όλα ξεκινούν από την διαρκή ένταση ανάμεσα στην έννοια της οικουμενικότητας της ιδιότητας του πολίτη και στις σημασίες της που αφορούν στην οικουμενικότητα ως γενικότητα από τη μία και την οικουμενικότητα ως ίση μεταχείριση από την άλλη.

(…)

Τα νέα κοινωνικά κινήματα χειραφέτησης έχουν διαμορφώσει τέτοιες πολιτικές και οργανωτικές δομές που να ανταποκρίνονται στις συνθήκες της ετερογένειας των κοινωνικών ομάδων. Τα πολιτικά κόμματα που έχουν κάποιες κοινωνικές ευαισθησίες έχουν πιάσει τα μηνύματα των καιρών και προσπαθούν να εντάξουν στην πολιτική τους στρατηγική αντιπροσωπευτικές ελίτ των κοινωνικών αυτών ομάδων . Η πρώτη στρατηγική των κοινωνικών κινημάτων συνίσταται στην δημιουργία μιας συμμαχίας «ουράνιου τόξου» που να συνδυάζει την έννοια της αυτοοργάνωσης των ετερογενών κοινωνικών ομάδων και την έννοια της αντιπροσώπευσής τους.  Η δεύτερη στρατηγική αυτή των κομμάτων συνίσταται στη δημιουργία πυρήνων κι οργανώσεων στο εσωτερικό τους που να συνδέει τα νέα κοινωνικά κινήματα με τους κεντρικούς πολιτικούς στόχους τους.  Η στρατηγική του «ουράνιου τόξου» αναγνωρίζει στο εσωτερικό της συμμαχίας την ιδιαιτερότητα της κάθε ομάδας, της ταυτότητας και των συμφερόντων της , το δικαίωμά της να εκπονεί πολιτικές προτάσεις και να απορρίπτει πολιτικές που την αφορούν άμεσα και με τις οποίες διαφωνεί. Οι άλλες ομάδες δεν γίνονται απλώς «ανεκτές», όπως στα πλαίσια μιας κομματικής οργανωτικής δομής, αλλά αναγνωρίζονται ως συστατικές της συμμαχίας και αντιπροσωπεύονται αναλογικά στο πλαίσιο των μηχανισμών λήψης πολφικών αποφάσεων . Η εξάπλωση τέτοιων πρακτικών στα πλαίσια μιας συμμετοχικής πολιτικής δομής θα πρέπει να συμπεριλάβει και τους χώρους εργασίας και τα κυβερνητικά σώματα λήψης αποφάσεων. Βέβαια μια τέτοια πολιτική δομή δεν είναι μοντέλο για όλες τις κοινωνίες που εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο. Προκρίνεται κυρίως για τις κοινωνίες εκείνες στις οποίες υπάρχει ένα μεγάλο φάσμα κοινωνικών και πολιτισμικών ομάδων που υφίστανται καταπίεση.

Το κρίσιμο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι για το ποιες είναι οι ομάδες που χρειάζεται να τύχουν τέτοιας μεταχείρισης . Η βασική αρχή που διέπει την απάντηση της I.Young  είναι ότι η αντιπροσώπευση πρέπει να καθορίζεται από το αν η ιστορία της ομάδας και η κοινωνική της κατάσταση παρέχουν μιαν ιδιαίτερη οπτική πάνω στα ζητήματα , όταν ειδικά επηρεάζονται τα συμφέροντα των ίδιων των μελών της κι όταν οι αντιλήψεις της και τα συμφέροντά της δεν μπορούν να εκφραστούν χωρίς αυτήν την αντιπροσώπευση. Μιλώντας η Young για τις ΗΠΑ, θεωρεί ότι τέτοιες ομάδες που να ανταποκρίνονται απόλυτα στα κριτήρια αυτά είναι οι ομάδες των γυναικών, των μαύρων, των αυτοχθόνων Αμερικανών, των ηλικιωμένων, των φτωχών, των ατόμων με ειδικές ανάγκες, των ανδρών και γυναικών ομοφυλόφιλων , των Ισπανόφωνων Αμερικανών, των νέων και των ανειδίκευτων εργατών.

 

Σημαντικό είναι επίσης και το ερώτημα ποιο πολιτικό σώμα είναι εκείνο που θα αποφασίσει να αποδώσει το χαρακτηρισμό της καταπιεσμένης ομάδας που χρήζει αντιπροσώπευσης και από ποιες αρχές πρέπει να εμπνέεται αυτό το σώμα. Πρώτον, οι μηχανισμοί αντιπροσώπευσης πρέπει να είναι τέτοιοι ώστε να αυτοργανώνονται οι ομάδες και να διοργανώνονται δημοκρατικά φόρουμ για την υποβολή και έγκριση προτάσεων πολιτικής για να αποτελέσουν μέρος μιας ολόκληρης  δημοκρατικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Δεύτερον, όλοι οι πολίτες να έχουν πρόσβαση στις συνοικιακές ή περιφερειακές συνελεύσεις και επιπροσθέτως τα μέλη των καταπιεσμένων ομάδων να διοργανώνουν συνελεύσεις εκλογής αντιπροσώπων.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ


 

 

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s